CFO Agenda - Η κρίση χρέους στην Ευρώπη και την Ελλάδα: Η διπλή όψη ενός ενιαίου προβλήματος

Παρασκευή, 19 Οκτωβρίου 2018

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Strategic Investments

Η κρίση χρέους στην Ευρώπη και την Ελλάδα: Η διπλή όψη ενός ενιαίου προβλήματος

25 Ιανουαρίου 2012 | 10:21 Γράφει ο Παναγιώτης  Γεννηματάς Topics: Crisis Management,Macroeconomics

Παναγιώτης Γεννηματάς, Επίτιμος Αντιπρόεδρος Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων

Η παγκόσμια τραπεζική κρίση του 2007-8 δεν υπήρξε ξαφνική. Στην οικονομία δεν υπάρχουν ξαφνικές κρίσεις. Μια οξυδερκής οικονομική πρόβλεψη οφείλει πάντα να συνεκτιμά τις πιθανότητές του. Η κρίση του 2007-8 προέκυψε μετά από μακρά και όχι εντελώς αδιαφανή εγκυμοσύνη. Δεν ήταν λίγοι αυτοί που από καιρό διέκριναν τα σύννεφα. Αρκετοί είχαν προβλέψει έγκαιρα τη μπόρα.

Η δόξα της πρόβλεψης δεν ανήκει αποκλειστικά στον γνωστό κύριο Ρουμπινί. Οι περισσότεροι που ανησυχούσαν βρίσκονταν μέσα στους ίδιους τους μηχανισμούς που προπαρασκεύαζαν την έκρηξη. Μέσα στις ίδιες τις τράπεζες. Αλλά, για διαφορετικούς ο καθένας λόγους, δεν μιλούσαν.

Η συνάντηση της κρίσης εκείνης με το ιστορικό πεπρωμένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπήρξε δραματική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρέθηκε με ένα νεοείσακτο ενιαίο νόμισμα. Το νόμισμα όμως αυτό δεν αποτελούσε τη νομισματική έκφραση μιας ενοποιημένης και ομογενοποιημένης πραγματικής οικονομίας. Δεν αποτελούσε επίσης την νομισματική εκπροσώπηση μιας ενιαίας και λειτουργικής πολιτικής οντότητας.

Σε τι συνίστατο το στρατήγημα/στοίχημα: Στο να εξαναγκαστούν στη συνέχεια τα κράτη-μέλη του κοινού νομίσματος, υπό την πίεση της οικονομικής αναγκαιότητας για πολιτική στήριξη του εγχειρήματός τους, να προχωρήσουν γρήγορα στην επιτάχυνση της πολιτικής ενοποίησης που λογικά προηγείτο της νομισματικής ένωσης. Αυτή ήταν η πολιτική  λογική της συμφωνίας του Μάαστριχτ που οι αγγλοσάξωνες φίλοι εξακολουθούν να προσποιούνται ότι δεν καταλαβαίνουν.

Προσωπικά εξακολουθώ να πιστεύω ότι η τολμηρή αυτή στρατηγική αυτή υπήρξε απόλυτα ορθή. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ήταν η αναγκαία  ενδιάμεση πολιτική μεθόδευση προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση μετά το σεισμικό 1989.

Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας χρεωκοπίας
Η οικονομική λογική του Μάαστριχτ επέβαλλε ενεργοποίηση της διαδικασίας πολιτικής ολοκλήρωσης ως τον επόμενο ιστορικό στόχο. Όμως μέχρι το 2007 το βήμα αυτό είχε καθυστερήσει, λόγω των σημαντικών γεγονότων που συνέβησαν σε παγκόσμιο γεωπολιτικό επίπεδο (πόλεμοι σε Βαλκάνια και Μέση Ανατολή).

Συνέπεια της καθυστέρησης στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ήταν η κρίση να αντιμετωπιστεί από τα εθνικά κράτη χωριστά, με τις δυνάμεις πυροσβεστικής ικανότητας που διέθεταν το καθένα, ανάλογα με τη δημοσιονομική του ευρωστία. Παρά ταύτα, υπήρξε επαρκής καταρχήν συντονισμός στην χρησιμοποίηση των μέσων δημοσιονομικής παρέμβασης υπέρ των εθνικών τραπεζικών συστημάτων. Η ενεργοποίηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στο διάστημα της κρίσης υπήρξε σχετικά επιτυχής. Η ΕΚΤ/ΕCB, το μόνο πραγματικά ομοσπονδιακό όργανο/θεσμός της υπό ενοποίηση Ευρώπης, επέδειξε σχετική ετοιμότητα και αποτελεσματικότητα στην συστηματική ανάπτυξη του κατά τα άλλα περιορισμένου τραπεζικού του οπλοστασίου.

Η επιτυχημένη παρέμβαση του μόνου -μέχρι τη στιγμή εκείνη- ομοσπονδιακού θεσμού αποτέλεσε δείγμα γραφής για το πόσο αποτελεσματικότερη θα μπορούσε να ήταν η συνολική ευρωπαϊκή αντίδραση στην τραπεζική κρίση, αν βεβαίως η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ως τότε προλάβει  να προχωρήσει ικανοποιητικά στην δημοσιονομική/πολιτική της ενοποίηση.

Η δόξα της πρόβλεψης δεν ανήκει αποκλειστικά στον γνωστό κύριο Ρουμπινί. Οι περισσότεροι που ανησυχούσαν βρίσκονταν μέσα στους ίδιους τους μηχανισμούς που προπαρασκεύαζαν την έκρηξη. Μέσα στις ίδιες τις τράπεζες. Αλλά, για διαφορετικούς ο καθένας λόγους, δεν μιλούσαν.

Η συνάντηση της κρίσης εκείνης με το ιστορικό πεπρωμένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπήρξε δραματική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρέθηκε με ένα νεοείσακτο ενιαίο νόμισμα. Το νόμισμα όμως αυτό δεν αποτελούσε τη νομισματική έκφραση μιας ενοποιημένης και ομογενοποιημένης πραγματικής οικονομίας. Δεν αποτελούσε επίσης την νομισματική εκπροσώπηση μιας ενιαίας και λειτουργικής πολιτικής οντότητας.

Σε τι συνίστατο το στρατήγημα/στοίχημα: Στο να εξαναγκαστούν στη συνέχεια τα κράτη-μέλη του κοινού νομίσματος, υπό την πίεση της οικονομικής αναγκαιότητας για πολιτική στήριξη του εγχειρήματός τους, να προχωρήσουν γρήγορα στην επιτάχυνση της πολιτικής ενοποίησης που λογικά προηγείτο της νομισματικής ένωσης. Αυτή ήταν η πολιτική  λογική της συμφωνίας του Μάαστριχτ που οι αγγλοσάξωνες φίλοι εξακολουθούν να προσποιούνται ότι δεν καταλαβαίνουν.

Προσωπικά εξακολουθώ να πιστεύω ότι η τολμηρή αυτή στρατηγική αυτή υπήρξε απόλυτα ορθή. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ήταν η αναγκαία  ενδιάμεση πολιτική μεθόδευση προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση μετά το σεισμικό 1989.

Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας χρεωκοπίας
Η οικονομική λογική του Μάαστριχτ επέβαλλε ενεργοποίηση της διαδικασίας πολιτικής ολοκλήρωσης ως τον επόμενο ιστορικό στόχο. Όμως μέχρι το 2007 το βήμα αυτό είχε καθυστερήσει, λόγω των σημαντικών γεγονότων που συνέβησαν σε παγκόσμιο γεωπολιτικό επίπεδο (πόλεμοι σε Βαλκάνια και Μέση Ανατολή).

Συνέπεια της καθυστέρησης στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ήταν η κρίση να αντιμετωπιστεί από τα εθνικά κράτη χωριστά, με τις δυνάμεις πυροσβεστικής ικανότητας που διέθεταν το καθένα, ανάλογα με τη δημοσιονομική του ευρωστία. Παρά ταύτα, υπήρξε επαρκής καταρχήν συντονισμός στην χρησιμοποίηση των μέσων δημοσιονομικής παρέμβασης υπέρ των εθνικών τραπεζικών συστημάτων. Η ενεργοποίηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στο διάστημα της κρίσης υπήρξε σχετικά επιτυχής. Η ΕΚΤ/ΕCB, το μόνο πραγματικά ομοσπονδιακό όργανο/θεσμός της υπό ενοποίηση Ευρώπης, επέδειξε σχετική ετοιμότητα και αποτελεσματικότητα στην συστηματική ανάπτυξη του κατά τα άλλα περιορισμένου τραπεζικού του οπλοστασίου.

Η επιτυχημένη παρέμβαση του μόνου -μέχρι τη στιγμή εκείνη- ομοσπονδιακού θεσμού αποτέλεσε δείγμα γραφής για το πόσο αποτελεσματικότερη θα μπορούσε να ήταν η συνολική ευρωπαϊκή αντίδραση στην τραπεζική κρίση, αν βεβαίως η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ως τότε προλάβει  να προχωρήσει ικανοποιητικά στην δημοσιονομική/πολιτική της ενοποίηση.


Η ελληνική κρίση στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής
Εάν το 2009 η Ε.Ε. υπήρχε ως συγκροτημένη πολιτική οντότητα με αντίστοιχα θεσμοποιημένη δημοσιονομική υπόσταση (fiscal  consolidatioan) και με μια ΕΚΤ με ολοκληρωμένο οπλοστάσιο ( δικαίωμα άνετης άσκησης πολιτικής ανοικτής αγοράς και δικαίωμα έκδοσης χρήματος, έστω και σε περιορισμένη αρχικά βάση), το ζήτημα θα είχε τελειώσει εκεί. Η κρίση θα είχε κατ’ αρχήν τεθεί υπό έλεγχο και το επόμενο ερώτημα θα ήταν η ανάκαμψη της οικονομίας.

Όπως περίπου συνέβη και στις ΗΠΑ. Η κρίση των επί μέρους κρατών, όπως κυρίως η Ιρλανδία και δευτερευόντως η Πορτογαλία,  δεν θα είχε καταστεί  αυτόματα κρίση ευρωπαϊκή και η Ευρώπη θα είχε να αντιμετωπίσει ίσως μόνο την ελληνική περίπτωση που παρουσίαζε μιαν ιστορική και διαρθρωτική ιδιαιτερότητα. Γιατί η ελληνική περίπτωση έχει όντως τις δικές της ιδιαίτερες παραμέτρους -εγγενής αδυναμία του μηχανισμού των εσόδων, αδυναμία βεβαίως που δεν είναι απλώς τεχνική και οργανωτική.

Στο διάστημα 2001-2007, διάστημα πλήρους ισχύος του λεγομένου Συμφώνου Σταθερότητας (Stability Pact), η Ελλάδα, αντί να συνεχίσει και να εντείνει την προσπάθεια δημοσιονομικής προσαρμογής που είχε ακολουθήσει με σχετική επιτυχία καθ΄ όλη τη δεκαετία του ΄90 ( περιορίζοντας την επέκταση του δημοσίου, σταθεροποιώντας το έλλειμμα, βελτιώνοντας τους εισπρακτικούς μηχανισμούς των εσόδων, μειώνοντας επιταχυνόμενα το χρέος), ακολούθησε χαλαρότερη πολιτική.

Ως προς αυτό βεβαίως ακολούθησε το παράδειγμα Γαλλίας-Γερμανίας. Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης που ακολούθησαν μετά το 2000, συμπεριλαμβανομένης της ανεδαφικής ευφορίας των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ( ρυθμοί της τάξης του 3,5-5%) σε συνδυασμό με τα χαμηλά επιτόκια που έφερε το ευρώ, οδήγησαν τους πάντες σε κατάσταση ληθαργικής αισιοδοξίας για την μακροπρόθεσμη πορεία της οικονομίας.

Για την Ελλάδα όμως, που από το 2000 και μετά, με τη χαλάρωση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, διατελούσε υπό καθεστώς συγκεκαλυμένης χρεωκοπίας, ήταν μαθηματικά βέβαιο ότι μια πιθανή κάμψη στους ρυθμούς ανόδου του ΑΕΠ κάτω από 2,5% θα οδηγούσε άμεσα σε κρίση χρέους γιατί θα επέφερε αντίστοιχη ακαριαία μείωση εσόδων, άρα απότομη εκτίναξη του ελλείμματος, για την αντιμετώπιση του οποίου θα απαιτούνταν έκτακτα μέτρα. Η κρίση ήρθε το 2007 και ο ρυθμός ανάπτυξης ισοπεδώθηκε. Δεν ήρθαν όμως στην ώρα τους τα έκτακτα αποφασιστικά μέτρα. Η περίοδος 2007-9 πέρασε με ασπιρίνες και παλινωδίες ενώ η κατάσταση ήταν ακόμη μαχητή. Οι παραλείψεις της τότε κυβέρνησης υπήρξαν ολέθριες.

Η κυβέρνηση που προέκυψε μετά τις εκλογές του Οκτ. 2009 παρουσιάστηκε με εντελώς λανθασμένη ανάγνωση του προβλήματος. Υποτίμησε την οξύτητά του και αναλώθηκε σε αντιφατικούς αυτοσχεδιασμούς, με αποτέλεσμα να χάσει ωφέλιμο χρόνο και μαζί μ’ αυτόν την εμπιστοσύνη των αγορών. Το αποτέλεσμα ήταν να οδηγήσει τη χώρα το Μάϊο του 2010 στην απροκάλυπτη χρεοκοπία.

Που βρισκόμαστε σήμερα
Ως παλαιός ανώτατος λειτουργός της Ε.Ε. θέλω λοιπόν στο σημείο αυτό  να σταθώ σε δύο σημεία:
1) Για την ελληνική κρίση, πέραν των εθνικών ευθυνών που βαρύνουν τις κυβερνήσεις των ετών 2007-11 και οι οποίες είναι τεράστιες και απαράγραπτες,  σημαντικό μερίδιο ευθύνης φέρει η πλημμελής ευρωπαϊκή επιτήρηση. Η ελληνική κρίση εξελίχθηκε και ξέσπασε υπό καθεστώς επίσημης ευρωπαϊκής επιτήρησης. Τα προβλήματα που περιστασιακά αντιμετώπιζε τότε η EUROSTAT δεν απαλλάσσουν την Commission και το Eurogroup από ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης.

2) Η Ε.Ε., εν γνώσει της ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα με βαθειές οργανικές και διοικητικές αδυναμίες  και με την εμπειρία της απροθυμίας της ελληνικής κυβέρνησης κατά την περίοδο 2007-9 να λάβει αποτελεσματικά μέτρα, έπρεπε αμέσως μέσα στο πρώτο εξάμηνο μετά τις εκλογές του Οκτ. 2009 να φανεί πολύ αυστηρότερη με τη νέα κυβέρνηση και να μην παρασυρθεί από διαβεβαιώσεις απείρων και ερασιτεχνών πολιτικών.

Στην Ελλάδα η κρίση έχει οξυνθεί εφιαλτικά. Και αυτό συμβαίνει μέσα σε ένα περιβάλλον γενικευμένης ευρωπαϊκής κρίσης χρέους. Στη φάση όπου έχουν περιέλθει σήμερα τα πράγματα, η κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί εάν η Ε.Ε., με γερμανογαλλική πάντοτε πρωτοβουλία, δεν σπεύσει να καλύψει το κενό πολιτικού βηματισμού μιας 15ετίας προς την πολιτική ενοποίηση. Η Ε.Ε. πρέπει επειγόντως να αποκτήσει στοιχειώδη λειτουργική δημοσιονομική  διακυβέρνηση.

Και πρέπει ταυτόχρονα να εξοπλίσει την ΕΚΤ με όλα τα απαραίτητα εργαλεία κεντρικής τραπεζικής ώστε αυτή να γίνει αποτελεσματική. Μόνο αυτό το μεγάλο πολιτικό βήμα θα πείσει τις αγορές ότι η Ευρώπη εννοεί να συνεχίσει να υπάρχει. Μετά το μεγάλο αυτό βήμα όλα τα άλλα γίνονται απλούστερα. Τότε και μόνον τότε ένα μεγάλο μέρος εθνικών χρεών από τις μαστιζόμενες σήμερα εθνικές οικονομίες (Ιταλία-Έλλάδα-Ιρλανδία-Πορτογαλία-Ισπανία) μπορούν να ανταλλαγούν με ευρωομόλογα χωρίς τον κίνδυνο η ευρωπαϊκή δανειακή αξιοπιστία να καταβαραθρωθεί στις αγορές.

Όσον αφορά την ελληνική περίπτωση, ακόμη και μετά τις εξελίξεις αυτές τα πράγματα θα παραμείνουν δύσκολα. Η συνδρομή της Ε.Ε. σε ρευστότητα, επί τόπου τεχνογνωσία και επιτήρηση και περαιτέρω αναδιάρθρωση χρέους θα είναι για καιρό ακόμη αναγκαία. Αλλά βαραίνει τους έλληνες η ευθύνη να αποφασίσουν αν θέλουν για το μέλλον τους ένα πραγματικά νέο σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος ή θέλουν να πεθάνουν με το παλαιό.

* Το άρθρο αποτελεί προσαρμογή της ομιλίας του Π. Γεννηματά στην ετήσια εκδήλωση του Ελληνοσουηδικού Επιμελητηρίου (8/12/11).

CFO Agenda (T. 018)
« 1 2 3 »
Έχετε άποψη;
Ο σχολιασμός των άρθρων προϋποθέτει την Είσοδο σας στο CFO Agenda Online.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Τρόφιμα – Ποτά

Τηλεπικοινωνίες

Goverment

Τουρισμός

Ηλεκτρικά - Ηλεκτρονικά Είδη

Retail

Ευρωπαική Ένωση

Πληροφορική

Μεταφορές / Logistics

Ενέργεια / Περιβάλλον

Κατασκευές

Sales

Ναυτιλία

©2018 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778